यसकारण साइबर सुरक्षामा चासो जरुरी छ

१९ असार २०७७, शुक्रबार १४:१५

साइबर सुरक्षा यति महत्त्वपूर्ण विषय भएको छ कि प्रत्येक समुदाय, उमेर समूह र व्यक्ति लाई यो महत्वपूर्ण विषयको बारेमा सचेत हुनु पर्दछ। साइबर सुरक्षा भनेको नेटवर्क प्रणालीहरू र सबैडाटालाई अनधिकृत प्रयोग वा हानिबाट बचाउनको लागि चलिरहेको प्रयास हो।
साइबर सुरक्षाको बारेमा जान्नु अघि हामीले नेटवर्क प्रणालीको बारेमा जान्नुपर्दछ।सबै प्रकारको संगठन जस्तै चिकित्सा, वित्तीय र शैक्षिक संस्थानहरू,तिनीहरू एक अर्कासँग जोडिएका छन । डाटा संकलन गर्न, प्रक्रिया गर्न,भण्डार गर्न र विशाल मात्रामा डिजिटल जानकारी साझा गर्न।यो जडित प्रणालीलाई नेटवर्क प्रणाली भनेर चिनिन्छ। यसको मतलब साइबर सुरक्षा भनेको, यस नेटवर्क प्रणालीलाई अनधिकृत प्रयोग वा नोक्सान बाट जोगाउनु हो।

आजकाल हामी अनलाइनमा धेरै समय खर्च गरिरहेकाछौं जसले हाम्रो जीवनलाई असर गरिरहेको छ। हाम्रो पहिचान लाई अनलाइन र अफलाइन दुबैले प्रभाव पारिरहेको हुन्छ। हाम्रो अफलाईन पहिचान भनेको यस्तो पहिचान हो जसले,दैनिक रूपमा हाम्रो साथीहरू र परिवारसँग अन्तर्क्रिया गर्दछ, जसलाई हाम्रो व्यक्तिगत जानकारीको बारेमा थाहा हुन्छ।तर तपाइँको अनलाइन पहिचान भनेकै तपाइँ आफैं कसरी साइबर स्पेसमा प्रस्तुत हुनुहुन्छ।तपाइँको अनलाइन पहिचान निर्भर गर्दछ कि तपाइँ कसरी अनलाइनमा आफूलाई प्रस्तुत गर्नुहुन्छ। त्यसकारण साइबर सुरक्षा को लागी अनलाइन पहिचान मा तपाईको बारेमा सीमित जानकारी मात्र दिनु पर्दछ।

डाटा ले साइबर सुरक्षामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।डाटा मुख्य कुरा हो जुन एक ह्याकरले मुख्यतया दुरूपयोग गर्न खोजिरहेको हुन्छ।
डाटा भनेको तपाइँको बारेमा कुनै पनि जानकारी तपाइँको डाटा मान्न सकिन्छ।यस डाटाले चित्रहरू, सन्देशहरू समावेश गर्दछ जुन तपाईंले आफ्ना साथीहरू र परिवारसँग साटासाट गर्नुहुन्छ वा अन्य जानकारी जस्तै नाम,सामाजिक सुरक्षा नम्बर, जन्म मिति र जन्म स्थान वा जानकारी जस्तै चिकित्सा, वित्तीय र रोजगार जानकारी आदि।

मुख्य कुरा यो हो कि साइबर स्पेसमा तपाईंको डाटा कहाँ छ ?जब तपाईं आफ्नो तस्विर अनलाइन साझेदारी गर्नु हुन्छ ।  जुन तपाईंको उपकरणमा भण्डार गरिएको छ, तपाईंको साथीले सोशल मिडिया मार्फत तपाईंको तस्वीरलाई उनको उपकरणमा भण्डार गर्न सक्दछ र यदि तपाईंले सार्वजनिक रूपमा तपाईंको तस्वीर साझा गर्नुभयो भने कुनैपनि अपरिचितले तपाईंको चित्र सजिलै सँग लिन सक्दछ।

जब तपाईं बिरामी हुनुहुन्छ र चेकअपको लागि डाक्टर लाई भेट्न जानुहुन्छ, त्यस बेला डाक्टरसँग कुराकानी या त रेकर्ड हुन्छ वा मेडिकल फाइलहरू बिलि उद्देश्यका लागि सिर्जना गरिन्छ। हिजो आज स्वास्थ्य बीमा गर्ने बानी रहेको छ। बीमा कम्पनीहरूले तपाईंको मेडिकल रेकर्ड लिन्छन्। अब ह्याकरले बीमा कम्पनीबाट पनि तपाईंको मेडिकल रेकर्ड लिन सक्छ। यस तरीकाले तपाईंको डाटा साइबर स्पेस वरिपरि तैरिरहेका छन्, जुन कुनै पनि समयमा ह्याकरले आक्रमण गर्न सक्दछ।

तपाईंको कम्प्युटि उपकरणहरूले केवल तपाईंको डाटा भण्डारण गर्दैन, ती अब तपाईंको डाटाको लागि गेट वे बनेका छन र जानकारी उपलब्ध गर्दछ। यदि हामी हाम्रो क्रेडिटकार्ड स्टेटमेन्टको डिजिटल प्रतिलिपि चाहान्छौं भने हामी डाटा पहुँच गर्न हाम्रो कम्प्युटि उपकरणहरू प्रयोग गर्छौं।यस्तै प्रकारमा यदि तपाईं बिल भुक्तान गर्न चाहानु हुन्छ भने तपाईं आफ्नो बैंकको वेबसाइटमा पहुँच गर्नुहुन्छ वा ईबैंकिंग मार्फत तपाईंको कम्प्युटि यन्त्रहरू प्रयोग गरेर कोष स्थानान्तरण गर्नु हुन्छ।

यी ह्याकरहरू धेरै नवीन छन्, तिनीहरू जहिले पनि मानिसहरूलाई आक्रमण गर्न नयाँ विधिको बारेमा सोच्दछन्। यो अवस्थामा हामी यस किसिमको आक्रमणबाट आफूलाई जोगाउन के गर्न सक्दछौं र तपाईं कसरी आफ्नो डाटालाई जोगाउन सक्नुहुन्छ यो नै मुख्य चुनौती हो।यस महामारी पछि नेपालको डिजिटल बजार प्रभावित हुनेछ। नयाँ क्रिप्टोकरन्सीहरू बजारमा आउनेछन्, अनलाइन शपिंग, ई(बैंकिंगर अधिक डिजिटल कार्यक्षेत्र प्रयोगमा आउनेछन् । यस परिस्थितिमा साइबर सुरक्षा मा सुधार नै डिजिटल बजार को विकासमा मद्दत गर्न कोलागीएक महत्वपूर्ण कारक हुनेछ।यसैले प्रत्येक नागरिकलाई साइबर सुरक्षाको महत्त्वका बारे थाहा हुनुपर्दछर साइबरस्पेसमा शान्ति कायम गर्न सरकारले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नु पर्छ।

(लेखक चिमोरीया एनसिआईटी कलेज बालकुमारी ललितपुरमा कम्प्युटर ईन्जिनियर अध्यानरत हुनुहुन्छ)

यसमा तपाइको मत

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*